ENJOY
a complimentary trial
Yoga level
  • Basic Level
  • Intermediate Level
  • Advanced Practitioner
Class of interest
    * Required fields
    I agree to receive material for advertising purposes
     
    ENJOY A COMPLIMENTARY TRIAL
    SELECT YOUR CLASS OF INTEREST
    OF YOUR CHOICE

    WATCH AND READ

    Sept. 13, 2014, 6:35 p.m.
    PATANJALI YOGA SUTRAS

    Οι Αφορισμοί (Sutras) του Patanjali, αποτελούν την πρώτη καταγεγραμμένη απόπειρα συστηματοποίησης των τεχνικών  της γιόγκα, σε μια εποχή όπου κυριαρχούσε η προφορική παράδοση. Patanjali παρουσίασε την δουλειά του με τη μορφή των sutras, δίνοντας δηλαδή πολύ σύντομη και συμπυκνωμένη πληροφορία μέσα σε λίγες λέξεις, καταφέρνοντας όμως να μην αφήσει περιθώρια για αμφιβολία ως προς τις έννοιες και τις πρακτικές που περιγράφει.

    Η δουλειά του είναι γεμάτη ουσία, διορατικότητα και αποτελεί μια σύγχρονη προσέγγιση στα προβλήματα μας, παρόλο που χρονολογείται περίπου στο 200 μ. Χ. Ειδικότερα, στην εποχή τους “The Yoga Sutra of Patanjali” αποτέλεσαν την κυρίαρχη επιρροή στα Darshanas (σχολές ή φιλοσοφικά ρεύματα της Ινδίας) και σε ολόκληρη την Παράδοση της Γιόγκα.

    Δυστυχώς, γνωρίζουμε σχεδόν τίποτα για τον ίδιο τον Patanjali και υπάρχει αβεβαιότητα για το ποιος ήταν πραγματικά. Αυτό που γνωρίζουμε όμως είναι ότι δεν δημιούργησε ή εφηύρε την γιόγκα, αλλά την κατέγραψε βασιζόμενος στην τεράστια κληρονομιά των Vedas (ινδικές γραφές που αποτελούν την βάση όλων των μορφών γιόγκα), οι οποίες δεν παρουσιάζουν μια ενιαία κατανοητή σειρά, πράγμα που τις κάνει δυσπρόσιτες και δυσνόητες. Η συμβολή του λοιπόν αποτελεί δώρο σε εμάς, γιατί μετέτρεψε τα διδάγματα της γιόγκα από τις Vedas σε ένα σύστημα εξέλιξης προσβάσιμο σε όλους.

    Ο Patanjali συγκεντρώνει την διαδικασία και τα εργαλεία για την κατανόηση του εαυτού. Εάν επιλεχθούν και χρησιμοποιηθούν τα κατάλληλα μέσα με την βοήθεια ενός δασκάλου, ο ανήσυχος νους μπορεί να βρει ηρεμία και διεκδικήσει την σοφία και το ευ ζην, που αποτελούν δικαίωμα όλων μας.

    Οι 195 στροφές του κειμένου των Sutras του Patanjali χωρίζονται σε 4 κεφάλαια. Το πρώτο κεφάλαιο, “Samadhi Pada” μας δίνει τον ορισμο της γιόγκα και περιγράφει την κατάσταση του νου όταν εξασκείται στην γιόγκα και όταν δεν το κάνει. Το δεύτερο κεφάλαιο, “Sadhana Pada” παρουσιάζει την πρακτική της γιόγκα. Το κεφάλαιο 3, “Vibhuti Pada” αναφέρεται στα αποτελέσματα που πετυχαίνουν όσοι κάνουν πρακτική καθώς και τους κινδύνους που προκύπτουν από αυτές τις αλλαγές. Το κεφάλαιο 4, με τίτλο “Kaivalya Pada” μιλάει για την ελευθερία, στην οποία μπορεί να μας οδηγήσει η γιόγκα.

     Sutra I.1

    अथ योगानुशासनम्॥१॥

    ATHA YOGANUSHASANAM

    Atha = Τώρα
    Yoga = της Γιόγκα
    Anusasanam= η αποκάλυψη/ διδασκαλία

    Τώρα γίνεται η αποκάλυψη της Γιόγκα.

    Η πρώτη sutra μας εισάγει κατευθείαν στο κεντρικό θέμα που είναι η διδασκαλία και η κατανόηση της Γιόγκα. Η πρώτη λέξη “Atha” σημαίνει την έναρξη της πραγματείας του Patanjali, η οποία στα σανσκριτικά φέρει τη έννοια της προσευχής, της  ευοίωνης αρχής, αλλά και του επιτυχημένου τέλους. Μας καλεί να είμαστε προσεκτικοί γιατί ξεκινά η επεξήγηση του θέματος μας, που είναι η γιόγκα. Ο Patanjali όμως δεν πρόκειται να παρουσιάσει ένα εγχειρίδιο, αλλά σαφή εργαλεία για την πρακτική της Γιόγκα. Σκέτη φιλοσοφία δεν αρκεί για να μας ικανοποιήσει, ούτε μπορούμε να φτάσουμε τον στόχο μας μόνο με λόγια δίχως πρακτική.

     

    Sutra I.2

    योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः॥२॥

    YOGASHCHITTAVRUTTINIRODHAH

    Yogas = Γιόγκα
    Chitta = του μυαλού
    Vritti = διακυμάνσεις
    Nirodhah = περιορισμός

    Ο περιορισμός των διακυμάνσεων του νου, είναι Γιόγκα.

    Πρόκειται για την πιο σημαντική σούτρα, διότι μας επεξηγεί τί σημαίνει Γιόγκα. Πρόκειται για μια λέξη με πολλές ερμηνείες και έννοιες. Εδώ, ο Patanjali μας δίνει τον ορισμό της κατανόησης του για αυτή τη λέξη:Γιόγκα είναι η ικανότητα μας να κατευθύνουμε τον νου αποκλειστικά σε ένα αντικείμενο και να διατηρούμε αυτή την κατεύθυνση χωρίς περισπασμούς.

    Το αντικείμενο της συγκέντρωσης μας μπορεί να είναι κάτι συγκεκριμένο, είτε πρόκειται για εξωτερικό μας ερέθισμα, είτε πρόκειται για κάτι που πηγάζει από μέσα μας.

    Για λόγους κατανόησης χρειάζεται να ξέρουμε οτι “Chittam” σημαίνει το σύνολο του νου και χωρίζεται σε manas (ο νους με τις επιθυμίες του),  budhi (νοημοσύνη/διάκριση), ahamkara (το εγώ) . Ο άνθρωπος λοιπόν προσλαμβάνει τις πληροφορίες μέσω των αισθήσεων, έπειτα το manas ( νους με επιθυμίες)συλλέγει την πληροφορία μεταφέροντας την στο budhi (νόηση /διάκριση) το οποίο με την σειρά του αναλύει την πληροφορία και κρίνει και τέλος το ahamkara (εγώ) δρα ανάλογα με την ποιότητα και την δύναμη των vrittis (διακυμάνσεις του νου). Αυτά τα τρία στάδια συμβαίνουν τόσο γρήγορα που συνήθως δεν τα ξεχωρίζουμε καν.

    Έτσι όλες οι αλλαγές που βιώνουμε στον εξωτερικό κόσμο, είναι το αποτέλεσμα των νοητικών μας μεταβολών.
    Για παράδειγμα, σε ένα πάρτυ μας συστήνουν κάποιον ο οποίος μας κάνει πολύ καλή εντύπωση και φανταζόμαστε τι όμορφα που θα ήταν να γινόμασταν φίλοι. Αργότερα όμως μαθαίνουμε, ότι αυτό το άτομο συμπεριφέρεται άσχημα στους γύρω του, χρησιμοποιώντας προσβολές και ειρωνικά σχόλια σε κάθε ευκαιρία. Αμέσως, χάνουμε κάθε ενδιαφέρον και να αποφασίζουμε να μην ασχοληθούμε παραπάνω με αυτή την γνωριμία. Κάτι δηλαδή που τη μια στιγμή μας άρεσε και μας ενθουσίασε, την επόμενη μας προκάλεσε πλήρη αδιαφορία – περάσαμε από τη συμπάθεια στην δυσαρέσκεια.
    Εάν λοιπόν αποκτήσουμε τον έλεγχο των μορφών των σκέψεων μας και τις κατευθύνουμε εκεί που θέλουμε, παύουμε να είμαστε δέσμιοι των ερεθισμάτων που προκύπτουν από το περιβάλλον μας. Είναι επιλογή μας εάν ο κόσμος που ζουμε θα είναι παράδεισος ή κόλαση. Γι’ αυτό και ολόκληρη η Γιόγκα στηρίζεται στο Υogas Chitta Vritti Nirodhah. Εάν μάθουμε να ελέγχουμε τον νου, μπορούμε να ελέγξουμε τα πάντα.

    Hari Aum

    Αγγελική Λαλαγιάννη

    (Σοφια Μάρκου)

    Sutra I.3

    अथ योगानुशासनम्॥१॥

    TADA DRASHTUH SVARUPE VASTHANAM

    Tada= Τότε, την στιγμή που
    drashtuh = ο παρατηρητής, από την ρίζα drsh που σημαίνει να βλέπεις
    svarupe = στην ίδια του την φύση, την ουσία
    avasthanam = στέκεται, ησυχάζει, βρίσκεται σε μια κατάσταση, από την ρίζα stha που σημαίνει να στέκεσαι

    Τότε ο παρατηρητής βρίσκεται στην αληθινή του φύση.

    Η λέξη tadā αναφέρεται  στην προηγούμενη σούτρα και εμφατικά επιβεβαιώνει ότι η ψυχή μπορεί να δει και να διαμείνει στην αληθινή της φύση μόνο αφού ο νους έχει μείνει σταθερός και ήσυχος (κατάσταση yoga). Ο παρατηρητής ασκούμενος στην γιόγκα  ξεπερνά τα εμπόδια, μειώνοντας τις προκαταλήψεις και τα προϊόντα της φαντασίας που εμποδίζουν την ορθή κατανόηση και αρχίζει να βλέπει την πραγματική φύση του.  Σε μια τέτοια κατάσταση και μόνο εμφανίζεται  η ικανότητα για αληθινή όραση χωρίς διαστρεβλώσεις και η καθαρή συνειδητότητα  διαμένει στον εαυτό της όπως ακριβώς στην κατάσταση της απελευθέρωσης. Σε αυτήν την σούτρα γίνεται φανερό ό,τι η διαδικασία της γιογκα είναι  περισσότερο  μια διαδικασία συνειδητοποίησης και αποκάλυψης του αληθινού εαυτού, εφόσον παραμένουμε ανοιχτοί και δεκτικοί σε μα νέα οπτική, έτσι ώστε να αφαιρεθούν τα εμπόδια που μας απομακρύνουν από την επαφή μας με αυτόν.

     

    Sutra I.4

    अथ योगानुशासनम्॥१॥

    VRITTI SARUPYAM ITARATRA

    vritti = διακυμάνσεις
    sarupyam = αφομοίωση, απορρόφηση, ταύτιση
    itaratra = άλλες στιγμές, άλλοτε

    Αλλιώς ταυτίζεται με τις διακυμάνσεις του νου.

    Τις στιγμές που ο νους είναι ταραγμένος  και δεν είναι σε κατάσταση γιόγκα ο παρατηρητής υιοθετεί τις ποιότητες και τα μοτίβα  των δραστηριοτήτων του νου, όπως ένας ηθοποιός που παίζει ένα ρόλο. Έτσι λανθασμένα  η ψυχή/καθαρή συνείδηση ταυτίζεται με τις  μνήμες, τις εμπειρίες και τις δραστηριότητες  του έξω κόσμου.

    Sutra I.5

    अथ योगानुशासनम्॥१॥

    VRITTAYAH PANCATAYYAH KLISHTAKLISHTAH

    vrittayah = οι διακυμάνσεις του νου είναι
    pancatayah = πέντε ειδών
    klishta = χρωματισμένα, επίπονα, ακάθαρτα από την ρίζα klish που σημαίνει δημιουργώ πρόβλημα
    aklishta = χωρίς πόνο, καθαρά

    Οι διακυμάνσεις του νου χωρίζονται σε πέντε κατηγορίες, από τις οποίες κάποιες θεωρούνται επίπονες και κάποιες ωφέλιμες.

    Σύμφωνα με τον Παταντζαλι, υπάρχουν πέντε τρόποι να κοιτάξουμε τις δραστηριότητες του νου, οι οποίες παράγουν δυο ειδών αποτελέσματα : βάσανα ή χαρά. Klishta είναι η αίσθηση του πόνου που νιώθουμε για κάτι που δεν θα θέλαμε να βρίσκεται τώρα εδώ ή που μας λείπει ενώ aklishta είναι η ευχαρίστηση που βιώνουμε όταν έχουμε μια θετική και ευχάριστη εμπειρία. Λέγεται ότι τα klishtas είναι συνδεδεμένα με τα kleshas (τα 5 δηλητήρια : η άγνοια, ο εγωισμός, η προσκόλληση, η αποστροφή και ο φόβος του θανάτου). Σύμφωνα με αυτό, τα klishta vrittis (οι διακυμάνσεις του νου που προξενούν πόνο) είναι λοιπόν όλα τα συναισθήματα, σκέψεις και μοτίβα του νου που σχετίζονται με τα παραπάνω kleshas (δηλητήρια) και προκύπτουν μέσα από αυτά.

     

    Sutra I.6

    अथ योगानुशासनम्॥१॥

    PRAMANA VIPARYAYA VIKALPA NIDRA SMRITAYAH

    Pramana=  καθαρή όραση/ σωστή γνώση
    viparyayah = αναληθής γνώση/ παρανοήση
    vikalpah = φαντασία/ ψευδαίσθηση
    nidra = βαθύς υπνος
    smritayah = μνήμη

    Αυτές είναι : η σωστή γνώση,  η λάθος γνώση /παρανόηση, η  φαντασία , ο ύπνος και η μνήμη.

    Επεξηγώντας την προηγούμενη σούτρα ο Πατάντζαλι παρουσιάζει τις πέντε κατηγορίες όπου κατατάσσονται οι δραστηριότητες του νου. Καθεμιά από τις παραπάνω δραστηριότητες μπορεί  όπως προείπαμε να είναι είτε επίπονη (klishta) είτε όχι (aklishta). Η καθεμιά χωριστά θα αναλυθεί στις  επόμενες σούτρας. Έτσι εμείς ξεκινώντας το μονοπάτι της γιόγκα  είναι χρήσιμο αρχικά  να παρατηρήσουμε τις σκέψεις μας, αναγνωρίζοντας την ποιότητα τους , αν είναι ευχάριστες ή δυσάρεστες  για να αποκαλύψουμε στον εαυτό μας το μοτίβο των σκέψεων μας και τις συνήθειες του νου μας.

     Hari Aum

    Σοφια Μάρκου

    (Αγγελική Λαλαγιάννη)

    Sutra I.7

    प्रत्यक्षानुमानागमाः प्रमाणानि॥७॥

    PRATYAKSHAANUMAANAAGAMAAH  PRAMAANAANI

    Pratyaksha= άμεση αντίληψη
    Anumana= συμπέρασμα
    Agama= αρχαία/ιερά γραπτά
    Pramanani= πηγές αληθινής γνώσης

    Οι πηγές της σωστής γνώσης είναι η άμεση αντίληψη, το συμπέρασμα και οι αποδείξεις των ιερών κειμένων και δασκάλων.

    Η πρώτη από τoυς πέντε τύπους δραστηριότητας του νου που αναφερθήκαν συνοπτικά παραπάνω είναι η σωστή γνώση. Τρείς διαφορετικοί τρόποι περιγράφονται εδώ για το πώς κάποιος αποκτά την σωστή γνώση. Α) μέσα από άμεση εμπειρία που συμβαίνει όταν εμείς οι ίδιοι αντιλαμβανόμαστε κάτι μέσω των αισθήσεων μας (π.χ. βλέπουμε μια μαργαρίτα και την αναγνωρίζουμε μέσω της όρασης μας)  Β) μέσα από λογικό συλλογισμό, συμπερασματικά. (π.χ. Μυρίζουμε την αγαπημένη μας μυρωδιά από κουλούρια μπαίνοντας σπίτι και συμπεραίνουμε ότι κάποιος τα έψησε για εμάς)  Γ) μέσα από τεκμηρίωση που έρχεται από αξιόπιστη πηγή. (π.χ. από σοφούς, προφήτες κτλ). Για τον ειλικρινή αναζητητή, οι τρείς αυτοί τρόποι απόκτησης της σωστής γνώσης χρειάζεται πάντα να συνδυάζονται για το εσωτερικό ταξίδι της αλήθειας και του εαυτού. Όταν λοιπόν η άμεση αντίληψη, το συμπέρασμα και η τεκμηρίωση από τα ιερά κείμενα συμφωνούν το ένα με το άλλο και συγκλίνουν, τότε ο αναζητητής είναι βέβαιος για την αλήθεια της γνώσης που έχει αποκτήσει.

    Sutra I.8

    विपर्ययो मिथ्याज्ञानमतद्रूपप्रतिष्ठम्॥८॥

    VIPARYAYO MITHYAAJNANAM ATADRUPA PRATISHTHAM

    Viparyayah= λάθος γνώση/παρανόηση
    Mithyajnanam= ψεύτικη γνώση
    Atadrupa= όχι στην δική του μορφή
    Pratishtham= βασίζεται

    Η λάθος γνώση συμβαίνει όταν η γνώση μας για κάτι δεν βασίζεται στην αληθινή/πραγματική μορφή του αντικειμένου . 

    Η λανθασμένη γνώση λοιπόν είναι όταν αντιλαμβανόμαστε ένα αντικείμενο να είναι διαφορετικό από αυτό που είναι στην πραγματικότητα. Αυτή είναι η πιο συχνή δραστηριότητα του νου και μπορεί να προκύψει από λανθασμένη παρατήρηση ή παρανόηση αυτού που βλέπουμε . Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα που χρησιμοποιείται είναι εκείνο του τυλιγμένου σχοινιού που στο σκοτάδι  το μπερδεύουμε με φίδι, ενώ όταν τα φώτα ανοίξουν συνειδητοποιούμε ότι είναι απλά σχοινί. Η ίδια αναλογία υπάρχει και στο πνευματικό ταξίδι και στην ανακάλυψη του εαυτού. Νομίζουμε ότι είμαστε μόνο το σώμα που βλέπουμε αλλά μέσα από την γιόγκα, τα εμπόδια της καθαρής όρασης αφαιρούνται και μπορούμε να  συνειδητοποιήσουμε ότι είμαστε κάτι περισσότερο. Αυτό που χρειάζεται είναι να καλλιεργήσουμε σταδιακά την ικανότητα να αναγνωρίζουμε τους τρόπους που θολώνουμε την σωστή μας αντίληψη για να δούμε τις παρανοήσεις μας.

    Sutra I.9

    शब्दज्ञानानुपाती वस्तुशून्यो विकल्पः॥९॥

    SHABDAJNAANUPAATI  VASTUSHUNYO VIKALPAH

    Sabdajnana= προφορική γνώση
    Anupati= εκδηλώνεται
    Vastu= πραγματικότητα
    Sunyo= χωρίς κανένα/άδειο
    Vikalpah= ψευδαίσθηση , φαντασία

    Φαντασία είναι όταν μια εικόνα δημιουργείται μόνο από λόγια χωρίς να βασίζεται στην αλήθεια.

    Οι προηγούμενοι δύο τύποι σκέψης που αναλύσαμε σχετίζονται με την πραγματικότητα, είτε υπάρχει σωστή είτε λάθος αντίληψη αυτής. Σε αυτήν την σούτρα όμως, η φαντασία, σαν νοητική δραστηριότητα δεν έχει κάποια αντιστοιχία με την πραγματικότητα. Ο νους δημιουργεί φανταστικές ιδέες και εικόνες για αντικείμενα και ανθρώπους, αναδιοργανώνοντας και συνδυάζοντας πληροφορίες με τρόπο μη υπαρκτό στο παρόν. Είναι σημαντικό να δούμε ότι η φαντασία δεν είναι απαραίτητα κάτι αρνητικό. Μπορεί να είναι ένα από τα εμπόδια που εμφανίζονται για την αναγνώριση του αληθινού εαυτού στο ταξίδι της γιόγκα αλλά ταυτόχρονα η δημιουργική της πλευρά είναι αυτή που μας εξελίσσει σε όλα τα πεδία της καθημερινής ζωής.

    Sutra I.10

    अभावप्रत्ययालम्बना वृत्तिर्निद्रा॥१०॥

    ABHAAVAPRATYAALAMBANAA VRITTIRNIDRAA

    Abhava= απουσία/ αδράνεια/ κενό
    Pratyaya= γνώση
    Alambana=υποστήριξη
    Vritti= διακυμάνσεις  του νου
    Nidra= ύπνος

    Ο ύπνος είναι εκείνη η δραστηριότητα του νου κατά την οποία υπάρχει αδράνεια και απουσιάζουν όλες οι άλλες διακυμάνσεις του νου.

    Η τέταρτη κατάσταση του νου αφορά στον βαθύ ύπνο . Συνήθως θεωρούμε ότι κατά την διάρκεια του ύπνου δεν υπάρχει νοητική δραστηριότητα θετική ή αρνητική όμως στην πραγματικότητα ο λόγος που θυμόμαστε ότι κοιμηθήκαμε είναι γιατί κατά την διάρκεια του ύπνου συνεχίζει να υπάρχει κάποιου είδους νοητική δραστηριότητα. Η κατάσταση του ύπνου λοιπόν αποτελεί ένα ακόμα vritti (διακύμανση του νου) και δεν είναι μια κατάσταση κενότητας όπως το Samadhi, η φώτιση δηλαδή και απελευθέρωση από τις νοητικές δραστηριότητες.

    Sutra I.11

    अनुभूतविषयासंप्रमोषः स्मृतिः॥११॥

    ANUBHUTAVISHAYAASAMPRAMOSHAH SMRUTIH

    Anubhuta= αυτός που έχει την εμπειρία
    Vishaya= αντικείμενα
    Asampramoshah= που δεν έχει ξεχαστεί
    Smritih= μνήμη

    Μνήμη είναι η αναπαραγωγή της προηγούμενης εμπειρίας ενός αντικειμένου που δεν έχει ξεχαστεί.

    Όλες οι συνειδητές  εμπειρίες εντυπώνονται μέσω των αισθήσεων  στο άτομο και αποθηκεύονται ως μνήμη μέχρι να έρθει η στιγμή που εμφανίζονται ξανά στην επιφάνεια του νου εξαιτίας κάποιου ερεθίσματος. Η μνήμη δεν είναι παθητική σαν ποιότητα αλλά επηρεάζει ανάλογα με την δυναμική της καθημερινά τις επιλογές μας και τον χαρακτήρα μας και καθορίζει τις τάσεις και τις συνήθειες μας. Σε αυτή την σούτρα ο Πατάντζαλι αναφέρεται στην καθαρή μνήμη, που σαν επίγνωση και προσοχή δεν έχει επιρροές και προσθήκες από τις παραπάνω διακυμάνσεις του νου που μελετήσαμε (την φαντασία, την παρανόηση, τον ύπνο) και άρα δεν είναι διαστρεβλωμένη.

    Sutra I. 12

    अभ्यासवैराग्याभ्यां तन्निरोधः॥१२॥

    ABHYAASAVAIRAAJ~JAABHYAAM TANNIRODHAH

    Abhyasa= με την εξάσκηση
    Vairagyabhyam= με την μη προσκόλληση
    Tat= αυτά
    Nirodhah= συγκρατούνται/σταματούν/παύουν

    Αυτές οι διακυμάνσεις του νου μπορούν να σταματήσουν μέσα από εξάσκηση και μη προσκόλληση.

    Αφού έχουν αναλυθεί παραπάνω τα είδη δραστηριότητας του νου ο Πατάντζαλι μας εξηγεί  πως θα ελέγξουμε όλες τις διακυμάνσεις του νου, έτσι ώστε να φτάσουμε σε κατάσταση γιόγκα και παρουσιάζει την διπλή μέθοδο της εξάσκησης και μη προσκόλλησης.  Οι δυο αυτές μέθοδοι θα αναλυθούν στις αμέσως επόμενες σούτρες αλλά αυτό που μπορούμε να πούμε ήδη εδώ είναι ότι παρουσιάζονται από το Παταντζάλι σαν αναπόστασπαστες και συμπληρωματικές.  Όπως η μέρα με την νύχτα,  η εισπνοή με την εκπνοή δεν μπορούν να νοηθούν η μια χωρίς την άλλη έτσι συμβαίνει και με τις δύο αυτές βασικές αρχές της γιόγκα που καθώς ισορροπούν βοηθούν τον αναζητητή να κατανοήσει το ευρύ πεδίο του νου.

    Sutra I.13

    तत्र स्थितौ यत्नोऽभ्यासः॥१३॥

    TATRA STHITAU YATNO’BHYASAH

    Tatra = από αυτές
    Sthitau = η ηρεμία/σταθερότητα
    Yatnah = προσπάθεια/ επίμονη ενασχόληση
    Abhyasah = η πρακτική

    Πρακτική (abhyasa) σημαίνει να επιλέγουμε κάθε φορά τις πράξεις εκείνες που θα μας οδηγήσουν σε μια σταθερή και ήρεμη κατάσταση του νου (sthitau).

    Εδώ ο Παταντζάλι αναφέρεται στην πρακτική ως μια προσπάθεια από τη μεριά μας να επιλέγουμε σοφά κάθε φορά τις πράξεις μας, ώστε να οδηγούμαστε σε ένα ειρηνικό αποτέλεσμα. Να προτιμούμε συνειδητά εκείνες τις εναλλακτικές οδούς που θα μας οδηγήσουν στην εδραίωση ενός σταθερά ειρηνικού νου. Abhyasa, πρακτική σημαίνει ουσιαστικά να κάνουμε κάτι προτεραιότητα μας (τις σοφές επιλογές μας), ώστε να εδραιωθεί μέσα μας μια νέα ποιότητα ενέργειας. Έτσι, οι κινήσεις που κάνουμε βήμα-βήμα, στάδιο-στάδιο με τα καλύτερα μέσα κάθε φορά θα μας βοηθήσουν να οδηγηθούμε σε μια κατάσταση όπου οι εξωτερικοί αντιπερισπασμοί δεν θα μπορούν να εμποδίσουν την καθαρή μας αντίληψη. Αναλαμβάνοντας λοιπόν την δέσμευση να επιμείνουμε με όλη μας την καρδιά στην καλλιέργεια μιας νέας στάσης απέναντι σε όλες τις πτυχές της ζωής, από τις πιο εξωτερικές και καθημερινές έως τις πιο λεπτοφυείς, θα βελτιώσουμε το επίπεδο της συνειδητότητας μας.

    Sutra I.14

    स तु दीर्घकालनैरन्तर्यसत्कारासेवितो दृढभूमिः॥१४॥

    SA TU DIRGHAKALANAIRANTARYASATKARASEVITO DRDHABHUMIH

    Sah = αυτό (η πρακτική)
    Tu = και
    Dirgha = μακρύ
    Kala = χρόνος
    Nairantarya = χωρίς διάλειμμα/ χωρίς διακοπή
    Satkara = με ειλικρίνεια/ αφοσίωση/ πίστη
    Asevitah = παρακολούθηση/ με προσοχή
    Drdhabhumim = σταθερότητα/ ισχυρές βάσεις

    Η πρακτική αποκτά σταθερές βάσεις όταν την εξασκούμε για μεγάλο χρονικό διάστημα, χωρίς διάλειμμα και με ειλικρινή αφοσίωση.

    Συχνά βρίσκουμε τον εαυτό μας στην θέση να ξεκινά ένα νέο εγχείρημα με ενθουσιασμό κι ενέργεια δίνοντας παράλληλα την υπόσχεση ότι θα είμαστε συνεπείς και σταθεροί στην απόφαση αυτή. Υπάρχουν όμως παράγοντες που μας αποθαρρύνουν είτε επειδή η καθημερινότητα είναι πιεστική, είτε επειδή τα αποτελέσματα δεν είναι όσο άμεσα είχαμε φανταστεί. Για να μπορέσουμε λοιπόν να δεσμευτούμε στην πρακτική μας ο Παταντζάλι  μέσω της παραπάνω σούτρα, δίνει έμφαση στο να προσεγγίσουμε την πρακτική μας με μια θετική και πειθαρχημένη στάση, συνδυάζοντας την με υπομονή και αφοσίωση. Μεγάλη διάρκεια-χωρίς διαλείμματα-με αίσθηση ειλικρινούς πρόθεσης είναι οι τρεις ποιότητες που θα μας οδηγήσουν αργά αλλά σταθερά στον στόχο μας.

    Sutra Ι.15

    दृष्टानुश्रविकविषयवितृष्णस्य वशीकारसंज्ञा वैराग्यम्॥१५॥

    DRSTANUSRA VIKA VISAYAVITRSNASYA VASIKARASAMJNA VAIRAGYAM

    Drishta = αυτό που βλέπουμε/ αντιλαμβανόμαστε
    Anusravika = αυτό που αποκαλύπτεται/ που ακούμε στις παραδόσεις, γραφές
    Vishaya = αντικείμενα/ πράγματα της εμπειρίας μας
    Vitrishnasya = αυτός ο οποίος είναι ελεύθερος από την επιθυμία
    Vashikara = τελειότητα/ ο πλήρης έλεγχος/ η πλήρης εκμάθηση
    Samjna = η συνειδότητα/ η αντίληψη
    Vairagyam = η μη προσκόλληση/ μη επιθυμία

    Όταν ο νους χάνει κάθε επιθυμία για αντικείμενα που βλέπει ή περιγράφονται στις γραφές φτάνει στο στάδιο της ύστατης (vashikara) μη επιθυμίας, που ονομάζεται μη προσκόλληση (vairagyam).

    Ο πιο άμεσος τρόπος να περιγράψουμε την έννοια της μη προσκόλλησης είναι ως την ολοκληρωτική έλλειψη επιθυμίας στον συνειδητό και ασυνείδητο νου. Δεν προσπαθούμε να απελευθερώσουμε τις αρνητικές μας σκέψεις ή να σταματήσουμε μια επιβλαβή συνήθεια, αλλά να φτάσουμε στο σημείο να μην υπάρχει πια η ίδια η επιθυμία.

    Σταδιακά μαθαίνουμε να αφήνουμε τις προσκολλήσεις και τις αποστροφές μας, καθώς συστηματικά μετακινούμαστε σε όλο και πιο λεπτοφυή στρώματα των διακυμάνσεων του νου. Γι’ αυτό, η διαδικασία της vairagya – μη προσκόλλησης , είναι κάτι παραπάνω από μια προσπάθεια απελευθέρωσης, είναι η πρακτική του να μην δημιουργούμε προσκολλήσεις εξαρχής.

    Επίσης, σε αυτή τη σούτρα ο Παταντζάλι δε μιλάει για την καταπίεση των επιθυμιών, αναγκών, σκέψεων ή συναισθημάτων μας. Αναφέρεται στη συνειδητή παρατήρηση της ύπαρξης των προσκολλήσεων μας (όπως είδαμε στη σούτρα 1.5 μιλώντας για τα kleshas). Εάν μια προσκόλληση – είτε πρόκειται για επιθυμία είτε για αποστροφή – δημιουργείται μέσα μας, αυτό συμβαίνει γιατί η προσοχή μας συνδέεται άμεσα και βαθιά με μια νοητική εντύπωση και η μη προσκόλληση συμβαίνει όταν αυτή η νοητική εντύπωση παύει να υπάρχει. Γι’ αυτό πρέπει να είμαστε ειλικρινείς με τις νοητικές εντυπώσεις που χρωματίζουν το νου μας, ώστε να μάθουμε να παρατηρούμε συστηματικά πού και πώς ο νους μας προσκολλάται.

    Sutra I.16

    तत्परं पुरुषख्यातेर्गुणवैतृष्ण्यम्॥१६॥

    TATPARAM PURUSA KHYATER GUNAVAITRSNYAM

    Tat = αυτό
    Param = το ανώτερο
    Purusha = η αληθινή φύση, ο αληθινός Εαυτός
    Khyater = μέσω της γνώσης/ της ενόρασης/ της διάκρισης
    Guna * = συστατικά της Φύσης/ πρωταρχικές δυνάμεις της Δημιουργίας
    Vaitrishnyam = απελευθέρωση από την επιθυμία/ την λαχτάρα

    Όταν μέσω της κατανόησης του αληθινού Εαυτού μας (purusha), παύει η επιθυμία ακόμη και για την εκδήλωση των πρωταρχικών δυνάμεων της Φύσης (gunas), αυτό είναι το υψηλότερο στάδιο της μη-προσκόλλησης (paravairagya).

    Μέχρι στιγμής είδαμε ότι η μη προσκόλληση- vairagya εξελίσσεται σταδιακά, καθώς η πρακτική μας γίνεται πιο βαθιά και ουσιαστική. Αυτή η εξέλιξη μας οδηγεί σε μια ανώτερη μορφή μη προσκόλλησης, όπως περιγράφεται στη σούτρα 1.16. Paravairagya σημαίνει ότι ο νους δε δημιουργεί προσκολλήσεις ούτε σε σχέση με τα πιο βασικά χαρακτηριστικά που απαρτίζουν την Φύση (gunas). Αυτό το επίπεδο της μη προσκόλλησης πηγάζει από την άμεση εμπειρία του αγνού ανώτερου εαυτού, συμβαίνει όμως σταδιακά.

    Πρώτα αναγνωρίζουμε ότι η καθημερινότητα μας χρωματίζεται από τις νοητικές εντυπώσεις που δημιουργούνται από τις αποστροφές και τις προτιμήσεις μας και αναπτύσσουμε ένα είδος απελευθέρωσης από αυτά τα δεσμά, απολαμβάνοντας μεγαλύτερη εσωτερική γαλήνη.

    Έπειτα, μετακινούμαστε στην απελευθέρωση νοητικών εντυπώσεων που βρίσκονται σε πιο λεπτοφυές επίπεδο. Όταν ο νους καταφέρει να βιώσει την ηρεμία που πηγάζει από μια πιο ομαλή καθημερινή ζωή, τότε μπορεί να παρατηρήσει εκείνους τους πιο λεπτούς χρωματισμούς που τον επηρεάζουν. Με διάκριση μπορούμε να εμβαθύνουμε χωρίς προσκόλληση στον διαλογισμό, στα πιο βαθιά στρώματα του νου, στις αισθήσεις μας και γενικά στον τρόπο που βιώνουμε τη ζωή μας.

    Τέλος, πετυχαίνουμε την πιο εξελιγμένη μορφή μη προσκόλλησης, να μένουμε δηλαδή ανεπηρέαστοι από τα τρία βασικά δομικά χαρακτηριστικά της φύσης (gunas).

    Κατανοώντας λοιπόν σταδιακά τον αληθινό Εαυτό, ο Νους παύει να χρωματίζεται από τις σκέψεις και τα συναισθήματα μας. Η εμπειρία της καθαρής συνειδητότητας μας οδηγεί στην paravairagya – το υψηλότερο στάδιο της μη προσκόλλησης, δείχνοντας μας τι συμβαίνει όταν μένουμε ανεπηρέαστοι από τις διακυμάνσεις του νου.

    Όλες οι νοητικές διακυμάνσεις, όλα τα μοτίβα της σκέψης του νου (chitta) καθώς και η εκδήλωση της ύλης (των πραγμάτων) του κόσμου μας, είναι αποτέλεσμα των τριών gunas και είναι φτιαγμένα από το ίδιο υλικό. Πρόκειται για τις τρεις εκδοχές/ ποιότητες ή στοιχεία της φύσης όλων των πραγμάτων. Τα τρία gunas είναι τα sattvas, rajas, tamas.

    Sattvas: H εκδοχή της πιο λεπτοφυούς πρωταρχικής ύλης. Συνδέεται με την φύση της ύπαρξης του φωτός, της αρμονίας, της ισορροπίας, της διαύγειας.

    Rajas: H εκδοχή της φύσης που σχετίζεται με την κίνηση, την ενέργεια, τη ροή, την κινητικότητα, την αλλαγή.

    Tamas: H φύση των πραγμάτων που σχετίζεται με την ακινησία, τη στάση, το σκοτάδι, την υποτονικότητα, την διάσπαση, την άγνοια.

    Sutra I.17

    वितर्कविचारानन्दास्मितारूपानुगमात् संप्रज्ञातः॥१७॥

    VITARKA VICHARA ANANDA ASMITARUPA ANUGAMAT SAMPRAJNATAH

    vitarka = συλλογισμός, εξέταση
    vichara = στοχασμός
    ananda = ευδαιμονία
    asmita = ύπαρξη, εαυτός
    rupa = μορφή, αντικείμενο
    anugamat = σχετίζεται
    samprajnatah = νοητική προσήλωση, συγκέντρωση

    Η νοητική συγκέντρωση πάνω σε ένα αντικείμενο έχει τέσσερα στάδια, συλλογισμό σε υλικά αντικείμενα, στοχασμό σε λεπτοφυείς ποιότητες, αίσθηση ευδαιμονίας και επίγνωση της ύπαρξης.

    Σε αυτήν την sutra αναφερόμαστε στο samprajnata samadhi (νοητική συγκέντρωση ή κατώτερο διαλογισμό), που αποτελεί και το πρώτο στάδιο κατά το οποίο οι samskaras (μνήμη και νοητικές εντυπώσεις) παραμένουν ακόμα και δεν διαλύονται. Σε αυτόν τον τύπο διαλογισμού, έχουμε σαν πρώτο στάδιο τη συγκέντρωση στο σώμα, στις αισθήσεις, σε εξωτερικά αντικείμενα, στα μάντρας και στον ήχο ακόμα και στην πιο χονδροειδή μορφή της αναπνοής. Το δεύτερο στάδιο μας πάει ένα βήμα πιο μέσα, στον στοχασμό πάνω σε όλες τις λεπτοφυείς πτυχές της ύλης, των αισθήσεων και του νου. Φτάνοντας στο τρίτο στάδιο, καθώς έχουμε βαθύνει στη σχέση μεταξύ ορατού και αοράτου αρχίζουμε να βιώνουμε μια κατάσταση εσωτερική ευδαιμονίας και χαράς. Έτσι, στο τελευταίο στάδιο είμαστε τόσο βαθιά συνδεδεμένοι με το αντικείμενο που μπορούμε να έχουμε καθαρή αίσθηση και εμπειρία του εαυτού και της ύπαρξης μας.

    Σε αυτήν την πρώτη μορφή διαλογισμού λοιπόν, ξεκινάμε συγκεντρωμένοι σε ένα αντικείμενο που αρχικά κατανοείται πιο επιφανειακά, έπειτα βαθύτερα και τέλος ολοκληρωτικά. Χρειάζεται όμως να θυμόμαστε ότι ακόμα και όταν έχουμε φτάσει στο τελευταίο στάδιο της αντίληψης του εαυτού, δεν παύει να υπάρχει μια μικρή διάκριση μεταξύ παρατηρητή και αντικειμένου, μεταξύ του ¨εγώ¨ που βιώνει μια εμπειρία.

    Sutra I.18

    विरामप्रत्ययाभ्यासपूर्वः संस्कारशेषोऽन्यः॥१८॥

    VIRAMAPRATYAYA ABHYASAPURVAH SAMSKARASESAH ANYAH

    virama = σταμάτημα
    pratyaya = νοητική διαδικασία, ιδέα
    abhyasa = πρακτική, εξάσκηση
    purvah =προκύπτει, προέρχεται
    samskara = βαθιές εντυπώσεις-μνήμες στο ασυνείδητο, συνήθειες
    shesha = υποσυνείδητες, λανθάνουσες
    anyah = το άλλο

    Ο δεύτερος τύπος διαλογισμού είναι αυτός που η προσοχή δεν απορροφάται σε κανένα αντικείμενο και προκύπτει από την συνεχή πρακτική της para-vairagya (ύψιστο στάδιο μη προσκόλλησης) και φέρνει το σταμάτημα των δραστηριοτήτων του νου, όπου μόνο οι λανθάνουσες μνήμες παραμένουν.

    Σε αυτή τη sutra περιγράφεται το asamprajnata Samadhi, όπου σε αντίθεση με την sutra I.17 δεν υπάρχει αντικείμενο συγκέντρωσης του νου. Σε αυτή την περίπτωση αναφερόμαστε σε ένα υψηλότατο σημείο γνώσης-αντίληψης-κατανόησης που πολλές φορές περιγράφεται σαν αδύνατον να εξηγηθεί μέσα από τις λέξεις. Εδώ λοιπόν κάθε νοητική δραστηριότητα έχει σταματήσει όχι με βία αλλά σαν αποτέλεσμα της προηγούμενης πρακτικής διαλογισμού και της σταθερής εξάσκησης της μη προσκόλλησης σε όλα τα επίπεδα. Η αντίληψη πια είναι άμεση και όχι σταδιακή, δεν υπάρχει η αίσθηση της χωριστικότητας μεταξύ παρατηρητή και αντικειμένου, δεν υπάρχει η εμπειρία του δυισμού και οι βαθιές εντυπώσεις και μνήμες στο υποσυνείδητο βρίσκονται σε λανθάνουσα μορφή και έτσι δεν αποσπούν τον νου.

    Sutra I.19

    भवप्रत्ययो विदेहप्रकृतिलयानाम्॥१९॥

    BHAVAPRATYAYO VIDEHAPRAKRTILAYANAM

    Bhava = ο σκοπός της ύπαρξης, ολοκλήρωση
    Pratyayah  = η αιτία, το περιεχόμενο του νου, η γνώση
    Videha = χωρίς σώμα
    Prakriti = η δημιουργική αιτία, η φυση
    Layanam = η ένωση, η σταδιακή σύνδεση – συγχώνευση

    Όσοι έχουν κατακτήσει ανώτερα επίπεδα αντίληψης (videhas) ή έχουν εμβαθύνει στις δυνάμεις και τα μυστικά της Φύσης (prakrtilayas) έρχονται ξανά σε αυτό τον κόσμο, εξαιτίας κάποιων εσφαλμένων εντυπώσεων που έχουν παραμείνει στη συνειδητότητα τους, διατηρώντας όμως την ικανότητα τους να πλησιάσουν πιο εύκολα και φυσικά το Samadhi.

    Η σουτρα 1.19 αναφέρεται σε εκείνες τις δύο κατηγορίες των ανθρώπων που τους είναι πιο εύκολο να φτάσουν στο Samadhi, το στάδιο της απόλυτης συγκέντρωσης και κατανόησης. Η πρώτη κατηγορία, αναφέρεται σε εκείνους τους μαθητές της γιογκα, οι οποιοι μέσω μεγάλης προσπάθειας έχουν κατακτήσει ένα υψηλότερο επίπεδο αντίληψης του κόσμου που τους περιβάλλει αλλά και του εαυτού τους. Συγκεκριμένα, όπως μας εξηγεί ο Παταντζάλι, videhas ονομάζονται όσοι γνωρίζουν την λύτρωση όταν το φυσικό τους σώμα παύει να υπάρχει. Η δεύτερη κατηγορία αναφέρεται σε όσους εχουν μια αμεση εμπειρία του prakriti, άρα η συνειδητότητα τους ολοκληρωτικά αγγίζει και κατανοεί τις πιο λεπτοφυείς εκφράσεις του κόσμου μας.

    Και οι δυο αυτες κατηγορίες έχουν το πλεονέκτημα οτι μπορούν να προσεγγίσουν το samadhi, το υψηλότερο στάδιο πραγμάτωσης, πιο εύκολα από ότι οι υπόλοιποι άνθρωποι, οι οποίοι πρέπει να ακολουθήσουν ένα διαφορετικό μονοπάτι, το οποίο περιγράφεται στη σούτρα που ακολουθεί.

    Sutra I.20

     श्रद्धावीर्यस्मृतिसमाधिप्रज्ञापूर्वक इतरेषाम्॥२०॥

    SRADDHA VIRYA SMRTI SAMADHI PRAJNAPURVAKA ITARESAM

    Shraddha = η χωρίς όρους εμπιστοσύνη, πίστη, σιγουριά
    Virya = η δύναμη της θέλησης, ενέργεια
    Smriti = η μνήμη, η ηθελημένη ενθύμηση
    Samadhi = βαθιά απορρόφηση μέσω του διαλογισμού, συγκέντρωση, συλλογισμός
    Prajna = διάκριση, σοφία, γνώση
    Purvakah = αυτό που προηγείται, προ-απαιτούμενο
    Itaresham = των άλλων ανθρώπων

    Οι υπόλοιποι ακολουθούν ένα συστηματικό πενταπλό μονοπάτι με τα εξής χαρακτηριστικά: α) εμπιστοσύνη/ σιγουριά στο μονοπάτι, β) ενέργεια κι ενθουσιασμός ως προς τις πρακτικές, γ) επαναλαμβανόμενη μνήμη του μονοπατιού και της διαδικασίας ηρεμίας του νου, δ) εξάσκηση στην βαθιά συγκέντρωση, και ε) η διεκδίκηση της αληθινής γνώσης, μέσω της οποίας το υψηλότερο Samadhi (asamprajnata samadhi) επιτυγχάνεται.

    Οι πέντε αρχές και πρακτικές που περιγράφονται σε αυτή τη σουτρα, αποτελούν μια απλή και άμεση αναφορά στην προσωπική δέσμευση που χρειάζεται για να ακολουθήσει κάποιος του μονοπάτι της ανακάλυψης του πραγματικού Εαυτού. Προτείνεται να απομνημονεύσει κάποιος τους πέντε τρόπους που περιγράφονται παρακάτω και να συλλογίζεται πάνω τους συχνά.

    Shradda ειναι η σιγουριά που πηγαζει απο μεσα μας ότι κινούμαστε προς την σωστη κατευθυνση. Δεν πρόκειται για μια τυφλή πιστή σε κάποιον δάσκαλο ή οργανισμό. Πρόκειται για το αίσθημα εμπιστοσύνης ότι βρισκόμαστε στο σωστό μονοπάτι. Ισως να μην γνωρίζουμε ακριβώς πως εξελίσσεται ο δρόμος εμπρός μας, αλλα η διαίσθηση μας, μας διαβεβαιώνει ότι προχωράμε σταθερά προς τον στόχο της ζωής μας. Η προφορική παράδοση της γιογκα προτείνει στον μαθητή να μην πιστεύει κάτι εάν πρώτα δεν αναρωτηθεί και δεν αποκτήσει ο ίδιος άμεση εμπειρία επάνω στο αντικείμενο που μελετά. Εάν, για παράδειγμα, εξασκούμαστε στην pranayama και διαπιστώσουμε ότι επιδρά θετικά στο σώμα και στο νου μας , τότε αυτή η προσωπική ανακάλυψη αποτελεί την βάση της πίστης μας για να συνεχίσουμε τις τεχνικές αναπνοών.

    Virya, ονομάζουμε την θετική ενέργεια και υποστήριξη που λαμβάνουμε από τον εαυτό μας καθως μας ωθεί να συνεχίσουμε την πορεία μας προς την κατάλληλη κατεύθυνση. Η ενεργεία της virya ειναι σαν το απαλό αεράκι που μας σπρωχνει, σιγουρεύοντας τα βηματα μας επανω στο μονοπάτι της επιλογής μας. Προκειται για αυτη την αισθηση του να γνωρίζουμε τι κάνουμε και να γνωρίζουμε ότι θα τα καταφέρουμε, ακομη και οταν το μονοπατι της επιλογης μας εμφανίζει εμπόδια. Η έλλειψη σιγουριάς, σταθερότητας και δράσης δείχνει έλλειψη της ενέργειας της virya.

    Smriti, σημαίνει μνήμη κι εδώ σχετίζεται με την ικανότητα μας να θυμόμαστε με προσοχή τα βήματα μας στο μονοπάτι, τις επιλογές μας καθώς συνεχίζουμε τον δρόμο μας. Αυτή η μνήμη έχει την ποιότητα της απαλής κι ευγενικής αλλά σταθερής επίγνωσης του στόχου μας , της πίστης στο ταξίδι μας και της επιλογής μας για δέσμευση σε αυτή την διαδικασία και τρόπο ζωής. Smriti, επίσης ονομάζουμε την πρακτική της συνειδητής παρατήρησης και αντίληψης των εσωτερικών διεργασιών που ξεδιπλώνονται μέσα μας (σκέψεις, συναισθηματα, κτλ), κατά την διάρκεια του διαλογισμού, αλλά και της καθημερινότητας μας.

    Το Samadhi, επιτυγχάνεται με τα στάδια που μάθαμε στις σούτρες 1.17 & 1.18. Αυτό σημαίνει ότι δεσμευόμαστε από την επιθυμίας μας να κινηθούμε στα στάδια του samadhi και να χρησιμοποιήσουμε αυτή την ικανότητα προσοχής/ συγκέντρωσης ως εργαλείο διάκρισης των διαφόρων μορφών άγνοιας που υπάρχουν μέσα μας και να θυμόμαστε ότι αυτή είναι μια διαδικασία που συστηματικά θα μας φέρνει σε όλο και πιο λεπτά στάδια ύπαρξης.

    Prajna, ονομάζουμε την ύψιστη μορφή γνώσης και σοφίας που έρχεται μέσω της διάκρισης. Χρησιμοποιώντας τα στάδια του Samadhi έχουμε στην διάθεση μας το εργαλείο για να φτάσουμε σε αυτή την γνώση, η οποία είναι άμεσα συνδεδεμένη με την διαδικασία της εσωτερικής εξερεύνησης και αυτογνωσίας. Να πούμε σε αυτό το σημείο, ότι όλα τα στάδια σοφίας που βιώνουμε κατά την πρακτική μας ώστε να φτάσουμε στην ουσιαστική διάκριση, πρέπει να συνοδεύονται από την αίσθηση της μη προσκόλλησης (vairagya).

             Πηγές:

    • The Yoga Tradition by Georg Feuerstein

    • The Heart of Yoga by T.K.V. Desikachar

    • The Yoga Sutras of Patanjali by Sri Swami Satchidananda

    • Yoga Philosophy of Patanjali by Swami Hariharananda Aranya

    • Viniyoga Europe Magazine

    • Yoga for the three stages of life by Srivatsa Ramaswami

    • Raja Yoga : being lectures by the Swami Vivekananda
    BACK TO TOP